Montaj nima?

Montaj — suratga olingan kadrlarni ma'noli, yaxlit asarga aylantirib ulash san'ati. «Montaj — kino san'ati asosidir» (V. Pudovkin, 1928). Montajning asosiy xususiyati — ritm.

Mashhur nomlar (yodda tuting)

1. Lyumьerlar — birinchi kinochilar, bitta planli fil'mlar.
2. Griffit — parallel va kesishma montaj.
3. Kuleshov — kadr ichi/kadrlararo montaj, «Kuleshov effekti».
4. Eyzenshteyn — montaj = dramaturgiyaning yangi tizimi.
5. Pudovkin — «Montaj — kino san'ati asosi».

10 usul — bir qatordan (imtihon shpargalkasi)

1. Masshtab (planlar): qo'shni planlar o'lchami yetarli farq qilsin — «sakrash» bo'lmasin (juda o'xshash ham, juda farqli ham emas).
2. Makonda mo'ljal (180°): kamera aloqa chizig'ining bir tomonida turadi.
3. Harakat yo'nalishi: 180° qarama-qarshilik taqiq; faqat ~90°, bir tomonga. Sabab — ko'z inersiyasi.
4. Harakat fazasi: aylanma/takror harakat fazasi mos kelsin; «kadrlarni kesish» bilan tezlatish.
5. Harakat jadalligi (tezligi): obyekt tezligi qo'shni kadrlarda teng.
6. Kompozitsiya: diqqat markazi siljishi ekran kengligining ⅓ qismidan oshmasin.
7. Yorug'lik: yoritish sxemasi saqlanadi; soya chapdan o'ngga sakramaydi; o'zgarish ≤ ⅓.
8. Rang: oldingi planda keyingi rangdan dog' (~⅓) bo'lsin — «ilashtirib» o'tish.
9. Suratga olish o'qini: nuqtani sezilarli o'zgartir (ikki qadam yon); nigoh/harakat yo'nalishi saqlanadi.
10. Asosiy massa: massa o'zgarishi ≤ ⅓; tezligi mos; o'zgarish tomoshabin ko'z oldida.

Takrorlanuvchi «oltin son» — ⅓

6, 7, 8 va 10-usullarda o'zgarish chegarasi bir xil: ekran maydonining uchdan biri (⅓). Buni eslab qolsangiz, to'rt savolga javob tayyor.

Xulosa

10 usul yaxlit qo'llanganda eng yaxshi samara beradi. Montaj so'zi ikki ma'noli: 1) fikrni ifodalash usuli; 2) voqelikni tomoshabin idrokiga moslab aks ettirish usuli.